TRỒNG SẦU RIÊNG QUÁ SÂU – NGUYÊN NHÂN KHIẾN BỘ RỄ THIẾU OXY, CÂY CHẬM PHÁT TRIỂN VÀ DỄ XÌ MỦ GỐC

VẤN ĐỀ LỚN NHẤT KHI TRỒNG SÂU LÀ BỘ RỄ BỊ THIẾU OXY

Bộ rễ đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự sinh trưởng của cây sầu riêng. Rễ không chỉ hút nước và dinh dưỡng từ đất mà còn là bộ phận cần trao đổi khí để duy trì các hoạt động sống. Một bộ đất tơi xốp, thông thoáng sẽ có các khoảng trống chứa không khí, tạo điều kiện cho rễ phát triển và hô hấp. Ngược lại, khi cây được trồng quá sâu, đặc biệt ở những khu vực có đất nặng, đất dễ nén chặt hoặc thường xuyên mưa nhiều, phần đất xung quanh vùng cổ rễ và bộ rễ dễ trở nên bí chặt, lượng oxy trong đất giảm xuống. Khi nước tồn tại lâu trong đất, các khoảng trống vốn chứa không khí sẽ bị nước chiếm chỗ, khiến rễ càng khó trao đổi khí.

Đây chính là lý do nhiều cây sầu riêng mặc dù được chăm sóc và bón phân đầy đủ nhưng vẫn phát triển chậm. Khi bộ rễ không khỏe, khả năng hấp thu dinh dưỡng cũng giảm. Phân bón có thể được đưa xuống đất nhưng cây không thể sử dụng hiệu quả nếu hệ rễ đang hoạt động kém. Rễ non chậm phát triển, rễ dễ bị tổn thương trong điều kiện đất quá ẩm và cây dần biểu hiện tình trạng sinh trưởng không đồng đều. Càng thấy cây yếu rồi tiếp tục bón nhiều phân mà không xử lý nguyên nhân từ vùng rễ thì hiệu quả chăm sóc càng thấp. Vì vậy, trước khi nghĩ đến việc bổ sung thêm phân bón, nhà vườn cần quan sát lại vị trí gốc cây, kiểm tra xem cây có đang bị trồng quá sâu hay đất có đang đắp cao sát thân cây hay không.

Đối với cây sầu riêng, việc duy trì một môi trường đất thông thoáng quanh vùng rễ có ý nghĩa rất lớn. Không phải cứ tưới nhiều nước, bón nhiều phân là cây sẽ phát triển mạnh. Cây chỉ có thể hấp thu và sử dụng tốt nước, phân bón khi bộ rễ hoạt động khỏe. Một bộ rễ nằm trong điều kiện đất bí, thiếu oxy sẽ giống như một “đầu máy” hoạt động không hiệu quả, trong khi nhà vườn liên tục cung cấp thêm nguyên liệu nhưng cây vẫn không thể phát huy hết khả năng sinh trưởng. Chính vì vậy, xử lý đúng ngay từ khâu trồng là nền tảng quan trọng để hạn chế nhiều vấn đề về sau.

TRỒNG QUÁ SÂU CÒN KHIẾN GỐC CÂY DỄ GẶP VẤN ĐỀ XÌ MỦ

Đối với cây đã trồng lâu năm, việc trồng sâu hoặc đắp đất quá cao vào gốc còn có thể dẫn đến nhiều rủi ro hơn. Một trong những vấn đề nhà vườn đặc biệt lo ngại là xì mủ gốc. Khi phần gốc và cổ rễ thường xuyên bị đất bao phủ, đặc biệt trong mùa mưa, khu vực này dễ duy trì độ ẩm cao trong thời gian dài. Gốc cây không thông thoáng, nước khó thoát nhanh, đất ẩm thường xuyên tiếp xúc với phần thân phía dưới sẽ tạo ra môi trường bất lợi cho cây.

Khi cây đã phát sinh tình trạng xì mủ ở khu vực gốc nhưng phần thân lại bị đất lấp sâu, việc phát hiện bệnh thường chậm hơn. Nhà vườn khó quan sát được toàn bộ phần gốc, khó xác định chính xác khu vực đang bị tổn thương và việc vệ sinh, xử lý cũng trở nên khó khăn. Có những trường hợp nhìn bên ngoài cây vẫn còn xanh nhưng phần thân sát mặt đất hoặc phần cổ rễ đã bắt đầu gặp vấn đề. Khi phát hiện thì bệnh đã tiến triển, lúc này quá trình xử lý thường mất nhiều thời gian hơn.

Đây cũng là lý do vì sao khu vực gốc sầu riêng cần được bố trí hợp lý ngay từ đầu. Gốc không nên trở thành nơi nước mưa hoặc nước tưới tập trung và đọng lại. Một khu vực gốc cao hơn mặt đất xung quanh một chút, kết hợp với độ dốc hợp lý để nước thoát ra bên ngoài sẽ giúp hạn chế tình trạng ẩm kéo dài. Đồng thời, khi phần gốc không bị lấp quá sâu, nhà vườn cũng dễ dàng kiểm tra, phát hiện sớm những biểu hiện bất thường và có biện pháp chăm sóc kịp thời.

TRỒNG SÂU CÒN GÂY KHÓ KHĂN TRONG QUÁ TRÌNH CHĂM SÓC VÀ BÓN PHÂN

Một vấn đề khác thường ít được chú ý là cây trồng quá sâu sẽ khiến việc chăm sóc lâu dài gặp nhiều bất tiện. Khi vùng rễ hoạt động nằm quá sâu dưới đất, khả năng quản lý nước, dinh dưỡng và môi trường đất trở nên khó khăn hơn. Đặc biệt, nhiều nhà vườn có thói quen sau mỗi lần bón phân, làm cỏ hoặc chăm sóc lại vun thêm đất vào gốc. Qua nhiều năm, lớp đất quanh gốc có thể ngày càng cao lên và phần cổ rễ bị vùi sâu hơn so với thời điểm ban đầu.

Điều quan trọng cần hiểu là giữ gốc cây cao không có nghĩa là liên tục đắp thêm đất vào sát gốc. Đây là một sai lầm khá phổ biến. Khi đắp đất trực tiếp lên cao quanh thân cây, nhà vườn vô tình làm phần gốc bị chôn sâu hơn, trong khi mục tiêu đúng phải là tạo địa hình giúp gốc nằm ở vị trí cao hơn khu vực xung quanh. Hai cách làm này hoàn toàn khác nhau.

Cách tạo gốc cao phù hợp là giữ phần gốc ở vị trí cao và tạo mặt đất thấp dần từ trong ra bên ngoài. Có thể hình dung phần đất quanh cây giống như hình mai rùa hoặc chiếc nón lá, trong đó khu vực gốc là điểm cao hơn và mặt đất có độ dốc nhẹ ra phía ngoài. Khi mưa xuống hoặc tưới nước, nước sẽ có xu hướng thoát ra khỏi khu vực sát gốc thay vì tập trung lại ngay tại cổ rễ. Điều này giúp vùng gốc thông thoáng hơn và hạn chế tình trạng nước đọng kéo dài.

CÁCH TRỒNG SẦU RIÊNG ĐÚNG ĐỂ HẠN CHẾ THIẾU OXY Ở RỄ

Nếu nhà vườn chưa tiến hành trồng cây, đây là thời điểm dễ xử lý nhất. Khi đặt cây giống xuống hố, cần chú ý không đặt bầu cây quá thấp. Mặt bầu cây giống nên được đặt ngang với mặt đất tại vị trí gốc, sau đó tạo độ dốc nhẹ từ trong ra phía ngoài. Phần gốc có thể cao hơn mặt đất xung quanh một chút nhưng không phải bằng cách vun đất cao lên sát thân cây.

Địa hình quanh gốc nên có dạng thoải dần ra ngoài. Cách bố trí này vừa giúp nước không tập trung sát gốc, vừa tạo điều kiện thuận lợi hơn cho vùng cổ rễ. Đặc biệt đối với những khu vực có lượng mưa lớn, đất dễ úng hoặc khả năng thoát nước kém, việc tạo độ cao và độ dốc ngay từ đầu càng cần được quan tâm.

Một cây được trồng đúng vị trí ngay từ đầu sẽ thuận lợi hơn rất nhiều trong suốt quá trình chăm sóc sau này. Nhà vườn không phải mất công đào sửa gốc khi cây đã lớn, đồng thời hạn chế nguy cơ vùng rễ thường xuyên bị thiếu oxy do đất quá bí hoặc nước đọng kéo dài.

NẾU CÂY MỚI TRỒNG 1–2 THÁNG NHƯNG ĐÃ LỠ TRỒNG SÂU THÌ LÀM SAO?

Nếu cây mới được trồng khoảng 1–2 tháng và phát hiện vị trí bầu cây đang nằm quá thấp, nhà vườn vẫn có thể xem xét áp dụng kỹ thuật nâng gốc để điều chỉnh lại vị trí cây. Việc thực hiện ở giai đoạn cây còn nhỏ sẽ thuận lợi hơn so với khi cây đã phát triển bộ rễ lớn. Tuy nhiên, trong quá trình nâng cần thao tác cẩn thận, hạn chế làm vỡ bầu hoặc gây tổn thương nhiều đến hệ rễ.

Sau khi điều chỉnh vị trí cây, cần tạo lại mặt đất xung quanh theo nguyên tắc cao ở gốc và thấp dần ra ngoài. Không nên vì muốn nâng gốc mà đắp đất dày sát vào thân cây. Mục tiêu của việc nâng là đưa toàn bộ vị trí gốc và bầu cây lên phù hợp hơn so với mặt đất xung quanh, sau đó tạo độ dốc để nước có thể thoát ra ngoài.

Việc phát hiện và điều chỉnh sớm rất quan trọng. Cây càng để lâu trong tình trạng trồng quá sâu thì việc xử lý càng khó, bởi bộ rễ đã phát triển và thích nghi với vị trí đất hiện tại. Chính vì vậy, sau khi trồng cây một thời gian ngắn, nhà vườn nên thường xuyên kiểm tra lại vị trí gốc để có thể điều chỉnh kịp thời nếu thấy bầu cây bị lún hoặc đất xung quanh được vun quá cao.

CÂY ĐÃ TRỒNG SÂU LÂU NĂM CẦN PHÁ BỒN VÀ CẢI THIỆN KHẢ NĂNG THOÁT NƯỚC

Đối với những cây đã trồng sâu trong thời gian dài, việc nâng toàn bộ cây lên thường không còn đơn giản. Lúc này, hướng xử lý quan trọng là điều chỉnh lại khu vực đất xung quanh gốc, phá hoặc sửa bồn và cải thiện khả năng thoát nước.

Nếu bồn cây được làm theo kiểu khiến nước thường xuyên tập trung vào gốc, nhà vườn cần xem xét sửa lại để nước không tiếp tục đọng lâu ở khu vực này. Có thể tạo hệ thống rãnh thoát nước phù hợp, điều chỉnh bề mặt đất để nước thoát dần ra bên ngoài. Tùy điều kiện thực tế của từng vườn, việc cải tạo cần được thực hiện sao cho vừa đảm bảo thoát nước tốt, vừa hạn chế tác động mạnh đến bộ rễ hiện có.

Nguyên tắc quan trọng là không tiếp tục vun đất cao thêm vào sát gốc. Nếu phần gốc đang bị lấp quá sâu, việc đắp thêm đất chỉ khiến tình trạng này nghiêm trọng hơn. Nhà vườn có thể cào hoặc hạ bớt phần đất quanh gốc khi cần thiết, đồng thời tạo độ dốc hợp lý để khu vực sát thân cây không trở thành nơi giữ nước.

Sửa bồn sầu riêng, tạo độ dốc và rãnh thoát nước phù hợp để hạn chế nước tập trung tại khu vực gốc.

MUỐN GỐC CAO KHÔNG PHẢI LÀ ĐẮP THÊM ĐẤT VÀO GỐC

Đây là lưu ý đặc biệt quan trọng mà nhà vườn cần ghi nhớ. Khi nói đến việc giữ gốc cây cao hơn mặt đất, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến việc lấy thêm đất vun thật cao vào phần thân cây. Nhưng thực tế, gốc cao là do vị trí địa hình xung quanh được tạo thấp dần ra ngoài, chứ không phải do liên tục đắp đất lên sát thân cây.

Nếu muốn hình dung đơn giản, hãy xem khu vực gốc như đỉnh của một mô đất. Phần đỉnh là vị trí cây được đặt đúng ngay từ đầu, sau đó mặt đất thoải dần xuống xung quanh. Nước khi gặp mưa sẽ dễ chảy ra ngoài hơn. Ngược lại, nếu cây đã được trồng thấp rồi liên tục vun đất cao sát thân để tạo thành một ụ đất, phần cổ rễ vẫn có thể bị đất bao phủ và cây vẫn đối mặt với nguy cơ thiếu thông thoáng.

Vì vậy, nguyên tắc đúng là không chôn sâu thêm phần gốc, không để đất và nước thường xuyên ôm sát cổ rễ. Hãy tạo điều kiện để khu vực này thông thoáng, dễ thoát nước và dễ quan sát trong quá trình chăm sóc.

Một cây sầu riêng phát triển tốt không chỉ phụ thuộc vào lượng phân bón được sử dụng mà còn phụ thuộc rất lớn vào sức khỏe của bộ rễ. Và để bộ rễ khỏe, điều kiện quan trọng đầu tiên là đất phải đủ thông thoáng để rễ có oxy hô hấp. Khi cây bị trồng quá sâu, vùng rễ dễ rơi vào tình trạng thiếu oxy, đặc biệt trong điều kiện đất bí và mưa kéo dài. Đây có thể là nguyên nhân khiến cây chậm phát triển dù nhà vườn vẫn thường xuyên bón phân và chăm sóc.

Đối với cây lớn, việc trồng sâu còn khiến khu vực gốc dễ gặp tình trạng ẩm kéo dài, làm tăng nguy cơ phát sinh các vấn đề như xì mủ gốc và gây khó khăn trong việc kiểm tra, xử lý. Bên cạnh đó, việc chăm sóc và quản lý bộ rễ cũng trở nên phức tạp hơn khi phần gốc và cổ rễ bị đất lấp quá sâu.

Chính vì vậy, ngay từ đầu nhà vườn nên trồng cây đúng độ sâu, mặt bầu ngang với mặt đất tại vị trí gốc, giữ gốc cao hơn mặt đất xung quanh một chút và tạo độ dốc nhẹ từ trong ra ngoài. Nếu lỡ trồng sâu khi cây còn nhỏ, cần xem xét điều chỉnh sớm. Với những cây đã trồng lâu, cần tập trung cải thiện khu vực quanh gốc, phá hoặc sửa bồn và tạo rãnh thoát nước phù hợp.

Hãy nhớ rằng: GIỮ GỐC CAO KHÔNG PHẢI LÀ ĐẮP THÊM ĐẤT VÀO GỐC, MÀ LÀ TẠO ĐỊA HÌNH THẤP DẦN TỪ GỐC RA BÊN NGOÀI. Đây là một nguyên tắc đơn giản nhưng rất quan trọng, giúp hạn chế tình trạng nước đọng, cải thiện sự thông thoáng cho vùng rễ và tạo nền tảng tốt hơn cho cây sầu riêng phát triển lâu dài.

Xin cảm ơn quý bà con đã dành thời gian quan tâm và theo dõi bài viết của chúng tôi. Hy vọng rằng những thông tin trong bài sẽ cung cấp cho bà con những kiến thức hữu ích để áp dụng vào quá trình canh tác, mang lại hiệu quả cao. Để cập nhật thêm nhiều thông tin bổ ích khác, quý bà con vui lòng truy cập trang web Công Ty CP Phân Bón Vi Lượng  của chúng tôi hàng ngày. Chúc bà con một mùa vụ bội thu!

CÔNG TY CỔ PHẦN PHÂN BÓN ĐA TRUNG VI LƯỢNG

Địa chỉ: 42/KDC, Tổ 9, khu vực Bình Thường B, Phường Long Tuyền, Thành phố Cần Thơ, Việt Nam

Email: ctycppbdatrungviluong@gmail.com

Số điện thoại: 0785.988.689