VÌ SAO SẦU RIÊNG XỬ LÝ MẦM NHƯNG MẮT CUA KHÔNG RA?

MẮT CUA KHÔNG RA KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI VIỆC CÂY THIẾU LÂN

Lân có vai trò quan trọng trong chuyển hóa năng lượng, phát triển rễ và nhiều quá trình sinh lý của cây. Vì vậy, lân thường được nhà vườn quan tâm trong giai đoạn chuẩn bị ra hoa. Tuy nhiên, không thể kết luận rằng cứ mắt cua không ra là cây thiếu lân.

Cây muốn sử dụng được dinh dưỡng phải có bộ rễ hoạt động tốt, đất có độ ẩm phù hợp và môi trường đất cho phép các nguyên tố tồn tại ở dạng cây có thể hấp thu. Nếu đất bị úng, rễ bị tổn thương, pH không phù hợp hoặc cây đang gặp vấn đề về rễ thì việc tiếp tục bổ sung một lượng lớn lân chưa chắc giải quyết được nguyên nhân.

Đặc biệt, trong đất, lân có thể bị giữ lại bởi các thành phần khoáng và chất hữu cơ. Vì vậy, hiệu quả của một sản phẩm chứa lân không chỉ phụ thuộc vào con số phần trăm ghi trên bao bì mà còn phụ thuộc vào dạng lân, điều kiện đất, pH, độ ẩm và khả năng hoạt động của bộ rễ.

Nói cách khác, khi mắt cua không ra, câu hỏi đầu tiên không nên là “bón thêm bao nhiêu lân?” mà nên là “cây đã đủ điều kiện sinh lý để ra hoa hay chưa?”.

BỘ LÁ CHƯA GIÀ LÀ MỘT NGUYÊN NHÂN CẦN ĐẶC BIỆT LƯU Ý

Một bộ lá trưởng thành có vai trò rất lớn đối với cây sầu riêng. Lá không chỉ giúp cây quang hợp mà còn là nguồn cung cấp carbohydrate và nhiều chất chuyển hóa phục vụ quá trình sinh trưởng, duy trì cây và phát triển cơ quan sinh sản.

Nếu nhà vườn xử lý tạo mầm khi cơi lá còn non, lá vẫn đang phát triển mạnh hoặc màu lá chưa ổn định, cây có thể chưa ở trạng thái thích hợp để chuyển sang giai đoạn sinh sản. Nói đơn giản, cây vẫn còn “bận” nuôi cơi lá.

Đây cũng là lý do có những trường hợp nhà vườn xử lý tạo mầm rất sớm khi cây vừa hoàn thành một cơi đọt nhưng mắt cua không đồng loạt. Một số cành có thể phản ứng trước vì mức độ trưởng thành khác nhau, trong khi những cành khác vẫn tiếp tục phát triển sinh dưỡng.

Các nghiên cứu trên cây ăn trái nhiệt đới khác cũng cho thấy lá trưởng thành và hoạt động sinh lý của lá có vai trò quan trọng đối với quá trình cảm ứng hoa. Với nhãn, nghiên cứu cho thấy cây có thể không đáp ứng đầy đủ với tác nhân cảm ứng hoa nếu thiếu lá trưởng thành và ánh sáng thích hợp. Điều này không có nghĩa cơ chế của nhãn và sầu riêng hoàn toàn giống nhau, nhưng cho thấy vai trò của bộ lá trong quá trình chuyển đổi sang sinh sản là vấn đề cần được quan tâm.

CÂY CÒN XÌ ĐỌT THÌ KHẢ NĂNG RA MẮT CUA CÓ THỂ KHÔNG ĐỒNG ĐỀU

Một tình trạng khá thường gặp là nhà vườn bắt đầu xử lý tạo mầm nhưng cây vẫn tiếp tục bung đọt. Khi đó, trên cùng một cây có thể vừa xuất hiện mắt cua vừa có chồi non.

Điều này cho thấy trạng thái sinh trưởng của cây chưa thật sự ổn định. Chồi non là một “điểm tiêu thụ” nguồn dinh dưỡng và sản phẩm quang hợp. Trong khi đó, cây cũng cần duy trì các mô đang tham gia vào quá trình hình thành hoa.

Nếu cây liên tục được cung cấp nhiều nước và nguồn dinh dưỡng thúc đẩy sinh trưởng, đặc biệt trong điều kiện bộ rễ đang hoạt động mạnh, nguy cơ cây quay lại sinh trưởng dinh dưỡng càng rõ.

Đây là lý do không nên chỉ quan sát mắt cua mà bỏ qua toàn bộ tán cây. Một cây đang ra mắt cua nhưng đồng thời bung nhiều đọt vẫn chưa thể xem là đã xử lý mầm thành công hoàn toàn.

NƯỚC TƯỚI VÀ ĐỘ ẨM ĐẤT ẢNH HƯỞNG RẤT LỚN ĐẾN PHẢN ỨNG CỦA CÂY

Trong quá trình chăm sóc sầu riêng, kiểm soát nước là một trong những yếu tố được sử dụng để hỗ trợ quá trình xử lý ra hoa. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, sản xuất sầu riêng trái vụ có liên quan đến việc chủ động hệ thống tưới và thoát nước; một số quy trình thực tế sử dụng biện pháp kiểm soát nước trước giai đoạn ra hoa. 

Tuy nhiên, cần hiểu rằng “xiết nước” không có nghĩa là làm cây khô kiệt.

Độ khô cần thiết phụ thuộc vào tuổi cây, sức cây, loại đất, hệ thống rễ, thời tiết và khả năng thoát nước. Nếu kiểm soát nước quá nhẹ, cây vẫn duy trì sinh trưởng mạnh. Nhưng nếu để cây thiếu nước quá mức, lá có thể mất nước nghiêm trọng, rễ bị ảnh hưởng và cây suy kiệt.

Các nghiên cứu trên cây có múi cũng cho thấy stress nước có ngưỡng thích hợp; stress quá mạnh không những không đảm bảo tăng cảm ứng hoa mà còn có thể làm giảm khả năng hình thành.

Vì vậy, nhà vườn cần kiểm soát nước theo tình trạng thực tế của cây và đất, thay vì áp dụng cứng nhắc một số ngày cố định cho mọi vườn.

MƯA BẤT NGỜ SAU KHI XỬ LÝ MẦM CÓ THỂ LÀM CÂY THAY ĐỔI TRẠNG THÁI

Đây là tình huống rất nhiều nhà vườn gặp phải.

Sau một thời gian kiểm soát nước, cây bắt đầu có dấu hiệu chuẩn bị ra mắt cua thì xuất hiện một trận mưa lớn. Lượng nước trong đất tăng nhanh, bộ rễ được cung cấp nước trở lại và cây có thể chuyển sang trạng thái sinh trưởng mạnh hơn.

Nếu trong đất vẫn còn nguồn dinh dưỡng dễ tiêu, đặc biệt khi trước đó cây được bón nhiều phân thúc đọt, phản ứng bung chồi có thể càng rõ.

Ngoài ra, sau mưa kéo dài, tán cây ẩm, đất bí và thoát nước kém cũng làm tăng nguy cơ các bệnh liên quan đến rễ và cành. Một nghiên cứu gần đây trên các vườn sầu riêng cho thấy phương thức quản lý nước và phân bón có liên quan đến các đặc tính đất và chức năng sinh học của đất, cho thấy quản lý vườn không thể tách riêng nước, dinh dưỡng và sức khỏe đất.

Do đó, nếu vừa xử lý mầm xong gặp mưa, nhà vườn không nên lập tức tăng thêm phân để “ép” cây ra hoa. Trước hết cần kiểm tra độ ẩm đất, tình trạng lá, chồi và hệ thống thoát nước.

CẮT CÀNH QUÁ GẦN THỜI ĐIỂM TẠO MẦM CŨNG CÓ THỂ LÀM CÂY BUNG ĐỌT

Cắt tỉa là công việc cần thiết để tạo tán thông thoáng và loại bỏ cành sâu bệnh, cành yếu hoặc cành không có giá trị. Nhưng nếu cắt quá mạnh và quá sát thời điểm xử lý mầm, cây có thể cần ưu tiên phục hồi phần tán đã mất.

Sau khi cắt, các mắt ngủ trên cành có thể được kích thích phát triển. Nếu thời điểm này trùng với giai đoạn tạo mầm, nhà vườn dễ gặp tình trạng bung chồi ngoài ý muốn.

Vì vậy, công việc tạo tán nên được chủ động thực hiện trước giai đoạn xử lý mầm đủ lâu để cây có thời gian hồi phục và ổn định sinh trưởng.

BÓN QUÁ NHIỀU ĐẠM CŨNG CÓ THỂ LÀM CÂY KHÓ ỔN ĐỊNH

Đạm rất cần thiết cho cây. Tuy nhiên, nếu cung cấp quá nhiều trong thời điểm cây cần chuyển sang trạng thái sinh sản, cây có thể tiếp tục ưu tiên phát triển chồi và lá.

Đặc biệt với những cây vốn đã sung, lá xanh đậm, cơi đọt mạnh, việc tiếp tục sử dụng nhiều sản phẩm giàu đạm có thể khiến nhà vườn khó kiểm soát sinh trưởng.

Điều này không có nghĩa là phải cắt hoàn toàn đạm. Cây vẫn cần nitơ để duy trì bộ lá và các hoạt động sống. Vấn đề là phải cân đối lượng cung cấp theo từng giai đoạn và tình trạng thực tế của cây.

BỘ RỄ YẾU THÌ XỬ LÝ MẦM CŨNG KHÓ ĐẠT ĐỒNG ĐỀU

Một bộ tán đẹp chưa chắc đồng nghĩa với một bộ rễ khỏe.

Nếu cây từng bị úng nước, thối rễ, tuyến trùng hoặc đất bị nén chặt, khả năng hấp thu nước và dinh dưỡng có thể bị ảnh hưởng. Khi đó, dù nhà vườn cung cấp dinh dưỡng đầy đủ, cây vẫn có thể phản ứng không ổn định.

Một số cành có hệ thống rễ phân bố thuận lợi có thể phát triển tốt, trong khi những cành khác phản ứng yếu hơn. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến mắt cua không đồng đều giữa các cây hoặc giữa các cành trên cùng một cây.

Vì vậy, trước khi bước vào vụ làm bông, việc kiểm tra sức khỏe bộ rễ và cải thiện môi trường đất cần được xem là một phần của quy trình chuẩn bị, không nên chỉ tập trung vào việc phun hoặc bón sản phẩm tạo mầm.

KHI MẮT CUA KHÔNG RA, NHÀ VƯỜN NÊN KIỂM TRA NHỮNG GÌ?

Nếu cây đã xử lý mầm nhưng chưa ra mắt cua, có thể kiểm tra theo trình tự sau.

Trước hết là bộ lá: lá đã trưởng thành chưa, màu lá có ổn định không, cây có đang ra cơi mới không.

Tiếp theo là tình trạng cành: cành có bị cắt tỉa quá gần không, cành có khỏe và đủ khả năng mang hoa không, có dấu hiệu sâu bệnh hay tổn thương không.

Sau đó kiểm tra độ ẩm đất: đất đang quá ướt, quá khô hay đã đạt trạng thái phù hợp với sức cây. Đặc biệt cần kiểm tra những vườn có mưa liên tục hoặc hệ thống thoát nước chưa tốt.

Tiếp theo là bộ rễ: rễ có màu sắc và cấu trúc bình thường không, có mùi bất thường, thối rễ hay dấu hiệu sinh vật gây hại không.

Cuối cùng mới xem xét lại lịch sử dinh dưỡng: trước đó cây đã được cung cấp những loại phân nào, lượng đạm, lân, kali và các chất trung vi lượng ra sao.

Khi kiểm tra được toàn bộ những yếu tố này, nhà vườn mới có cơ sở để quyết định có cần bổ sung thêm dinh dưỡng hay không.

KHÔNG NÊN THẤY MẮT CUA CHẬM LÀ LIÊN TỤC “ÉP” CÂY

Một sai lầm khá phổ biến là sau vài ngày chưa thấy mắt cua, nhà vườn lập tức thay đổi công thức hoặc phun thêm nhiều sản phẩm khác nhau. Sau đó nếu cây vẫn chưa phản ứng thì tiếp tục tăng liều.

Cách làm này có thể khiến cây chịu quá nhiều tác động trong thời gian ngắn, trong khi nguyên nhân thật sự lại nằm ở bộ lá, nước, rễ hoặc thời điểm xử lý.

Quá trình cảm ứng và phát triển mầm hoa là một chuỗi thay đổi sinh lý, không phải phản ứng tức thời của cây. Nhiều nghiên cứu về cây ăn trái cho thấy quá trình này liên quan đến sự thay đổi về hormone, carbohydrate và trạng thái sinh trưởng của cây.

Do đó, cần cho cây thời gian phản ứng và quan sát diễn biến thay vì liên tục thay đổi biện pháp.

MUỐN MẮT CUA RA ĐỒNG ĐỀU, CẦN CHUẨN BỊ CÂY TỪ TRƯỚC

Một vụ bông thành công không bắt đầu từ ngày nhà vườn xử lý tạo mầm. Nó bắt đầu từ nhiều tuần trước đó, khi nhà vườn chuẩn bị bộ lá, bộ rễ, cành mang hoa, dinh dưỡng và trạng thái nước của cây.

Cây cần có bộ lá trưởng thành, quang hợp tốt, không bị sâu bệnh nghiêm trọng, bộ rễ hoạt động ổn định và sinh trưởng dinh dưỡng đã được kiểm soát phù hợp. Khi nền cây đã tốt, các biện pháp xử lý sau đó mới có cơ sở để phát huy hiệu quả.

Đặc biệt, không nên xem một công thức phân bón là yếu tố quyết định duy nhất. Cùng một sản phẩm, cùng một lượng sử dụng nhưng trên hai vườn có tình trạng đất, rễ, lá và thời tiết khác nhau thì kết quả cũng có thể khác nhau.

Sầu riêng xử lý mầm nhưng mắt cua không ra có thể xuất phát từ rất nhiều nguyên nhân: bộ lá chưa đủ trưởng thành, cây còn xì đọt, kiểm soát nước chưa phù hợp, gặp mưa bất thường, cắt cành quá gần thời điểm tạo mầm, dinh dưỡng mất cân đối hoặc bộ rễ chưa khỏe.

Vì vậy, đừng vội kết luận rằng cây không ra mắt cua chỉ vì “thiếu lân”. Lân là một phần trong chế độ dinh dưỡng, nhưng quá trình hình thành hoa là kết quả của nhiều yếu tố phối hợp.

Một cây sầu riêng muốn ra hoa ổn định cần được chuẩn bị từ nền tảng: bộ lá khỏe – rễ khỏe – đất thông thoáng – nước được kiểm soát hợp lý – dinh dưỡng cân đối – thời điểm xử lý phù hợp. Khi những điều kiện này được đảm bảo, khả năng cây phản ứng đồng đều sẽ tốt hơn rất nhiều.

Quan trọng nhất, nhà vườn nên quan sát cây trước khi quyết định can thiệp. Cây đang thiếu gì thì bổ sung đúng thứ đó; cây đang dư sinh trưởng thì cần điều chỉnh sinh trưởng; đất đang có vấn đề thì phải xử lý đất. Làm đúng từ nguyên nhân sẽ an toàn và bền vững hơn việc liên tục tăng lượng phân để cố ép cây ra hoa.

Xin cảm ơn quý bà con đã dành thời gian quan tâm và theo dõi bài viết của chúng tôi. Hy vọng rằng những thông tin trong bài sẽ cung cấp cho bà con những kiến thức hữu ích để áp dụng vào quá trình canh tác, mang lại hiệu quả cao. Để cập nhật thêm nhiều thông tin bổ ích khác, quý bà con vui lòng truy cập trang web Công Ty CP Phân Bón Vi Lượng  của chúng tôi hàng ngày. Chúc bà con một mùa vụ bội thu!

CÔNG TY CỔ PHẦN PHÂN BÓN ĐA TRUNG VI LƯỢNG

Địa chỉ: 42/KDC, Tổ 9, khu vực Bình Thường B, Phường Long Tuyền, Thành phố Cần Thơ, Việt Nam

Email: ctycppbdatrungviluong@gmail.com

Số điện thoại: 0785.988.689