Thuốc điều hòa sinh trưởng là gì? Hiểu đúng để dùng đúng

BẢN CHẤT CỦA THUỐC ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG

Thuốc điều hòa sinh trưởng thực vật (Plant Growth Regulators – PGRs) là những hợp chất hữu cơ có khả năng điều chỉnh các quá trình sinh trưởng, phát triển và trao đổi chất trong cây trồng, tương tự như các hormone tự nhiên do cây tiết ra.

Chúng có thể kích thích hoặc ức chế các hoạt động sinh lý – tùy theo mục đích sử dụng. Chỉ cần một lượng rất nhỏ, thuốc đã có thể tác động mạnh đến toàn bộ quá trình sinh trưởng của cây.

Phân biệt với thuốc kích thích sinh trưởng

Rất nhiều người thường nhầm lẫn hai khái niệm này.

• Thuốc kích thích sinh trưởng thường chỉ có tác dụng thúc đẩy cây phát triển nhanh hơn, mạnh hơn (như kích rễ, ra hoa, đậu trái…).

• Còn thuốc điều hòa sinh trưởng có phạm vi rộng hơn, bao gồm cả chất kích thích và chất ức chế. Nói cách khác, đây là nhóm “điều chỉnh” – giúp cây sinh trưởng theo hướng tự nhiên – cân bằng – có kiểm soát.

Cơ chế hoạt động

Trong cơ thể cây, các hormone nội sinh như auxin, gibberellin, cytokinin, ethylene, abscisic acid điều khiển hầu hết các quá trình sinh trưởng.
Khi ta bổ sung thuốc điều hòa sinh trưởng (với thành phần là các hợp chất có cấu trúc tương tự), cây sẽ nhận tín hiệu sinh lý giống như đang được kích thích bởi hormone tự nhiên.

Tùy vào loại chất, liều lượng và thời điểm sử dụng, chúng có thể:

• Thúc đẩy quá trình phân chia hoặc giãn nở tế bào.

• Điều chỉnh sự ra hoa, đậu trái, rụng lá hoặc chín trái.

• Tăng khả năng chống chịu stress (nhiệt độ, hạn, mặn...).

• Làm chậm hoặc kéo dài một giai đoạn phát triển nhất định (ví dụ giữ hoa lâu tàn, trái lâu chín...).

PHÂN LOẠI VÀ TÁC DỤNG CỦA CÁC NHÓM CHẤT ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG

Có rất nhiều loại thuốc điều hòa sinh trưởng, nhưng có thể chia làm hai nhóm lớn:

Nhóm kích thích sinh trưởng

(1) Auxin (IAA, NAA, IBA...)

• Là hormone giúp kéo dài tế bào và kích thích ra rễ.

• Ứng dụng: giâm cành, kích ra rễ nhanh; tăng tỷ lệ đậu trái; hạn chế rụng trái non (cam, xoài, nhãn, sầu riêng…).

• Liều lượng nhỏ giúp cây phát triển, nhưng nếu dùng quá liều có thể làm lá xoăn, hoa rụng, hoặc trái méo.

(2) Gibberellin (GA3, GA4, GA7...)

• Thúc đẩy phân chia tế bào, kéo dài thân, kích nảy mầm và ra hoa.

• Ứng dụng: kích hoa đồng loạt, tăng kích thước trái (nho, thanh long, dưa leo...), kéo dài thân cây rau.

• Dùng GA3 còn giúp chống nghẹt rễ, thúc đẩy nảy mầm mạnh ở hạt có vỏ cứng.

(3) Cytokinin (6-BA, Kinetin, Zeatin...)

• Kích thích phân chia tế bào, làm chậm quá trình già hóa.

• Ứng dụng: giúp cành nhánh ra nhiều, lá xanh bền, hoa to và lâu tàn.

• Thường phối hợp với auxin để cân bằng giữa ra rễ – phát chồi trong sản xuất giống mô.

Nhóm ức chế sinh trưởng

(1) Ethylene

• Là hormone khí, điều khiển sự chín của trái, rụng lá, rụng hoa, hoặc ra hoa ở một số cây đặc biệt (như khóm, mía).

• Ứng dụng: dùng để làm chín đồng loạt chuối, xoài, cà chua, hoặc kích ra hoa trong trồng khóm.

• Cần dùng đúng thời điểm, nếu sớm quá có thể làm rụng hoa, rụng trái non.

(2) Abscisic Acid (ABA)

• Có vai trò ức chế tăng trưởng, giúp cây nghỉ tạm thời và chống chịu stress (thiếu nước, mặn, lạnh...).

• Ứng dụng: dùng trong nghiên cứu sinh lý cây, hoặc giúp giảm thoát hơi nước, tăng sức chống chịu hạn.

ỨNG DỤNG TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP

Trong sản xuất giống và cây con

• Xử lý hạt giống bằng GA3 giúp tăng tỷ lệ nảy mầm, đặc biệt với các hạt có vỏ cứng hoặc ngủ nghỉ dài.

• Dùng auxin (IBA, NAA) giúp cành giâm, cây chiết ra rễ nhanh, rễ khỏe, tăng tỷ lệ sống.

• Cytokinin giúp cây con ra nhiều chồi, lá non phát triển đồng đều – rất quan trọng trong nuôi cấy mô.

Trong giai đoạn sinh trưởng – phát triển

• Phun GA3 hoặc cytokinin giúp thân lá phát triển mạnh, tăng diện tích quang hợp.

• Auxin kết hợp phân bón lá giúp cây phát triển rễ khỏe, hút dinh dưỡng tốt.

• Một số sản phẩm thương mại còn kết hợp acid amin và vi lượng để hỗ trợ cây hấp thu nhanh, giảm stress.

Trong giai đoạn ra hoa – đậu trái

Đây là giai đoạn thuốc điều hòa sinh trưởng được ứng dụng nhiều nhất:

• NAA hoặc 2,4-D giúp hạn chế rụng hoa, rụng trái non, tăng tỷ lệ đậu trái (đặc biệt trên xoài, cam, quýt, sầu riêng).

• GA3 giúp hoa nở đồng loạt, cuống trái khỏe, trái lớn nhanh.

• Cytokinin giúp hoa lâu tàn, tăng số lượng hoa hữu hiệu, đặc biệt với cây ăn trái lâu năm.

Trong giai đoạn nuôi trái và thu hoạch

• GA3 và cytokinin thường được dùng để tăng kích thước trái, vỏ bóng, màu sắc đẹp, kéo dài thời gian bảo quản.

• Ethylene hoặc Ethephon được dùng để làm chín đồng loạt chuối, cà chua, xoài, cam, quýt – thuận tiện cho thu hoạch và tiêu thụ.

• Ngược lại, chất ức chế ethylene (như AVG) có thể kéo dài thời gian tươi của hoa, trái, giúp bảo quản lâu hơn sau thu hoạch.

NHỮNG LƯU Ý KHI SỬ DỤNG THUỐC ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG

Dùng đúng thời điểm

Mỗi loại thuốc chỉ phát huy tác dụng khi cây đang ở đúng giai đoạn sinh lý phù hợp. Ví dụ:

• Kích rễ: dùng khi giâm cành hoặc sau khi trồng.

• Kích hoa: dùng khi cây đã phân hóa mầm hoa.

• Giữ trái: dùng khi trái mới tượng hình, cuống còn non

Dùng đúng liều lượng

Thuốc điều hòa sinh trưởng rất nhạy, chỉ cần vượt liều một chút có thể phản tác dụng:

• Quá liều auxin: trái méo, rụng hoa.

• Quá liều GA3: thân vươn quá nhanh, yếu ớt.

• Quá liều cytokinin: chồi phát triển quá mức, mất cân đối.

Không thay thế phân bón

Thuốc điều hòa sinh trưởng không cung cấp dinh dưỡng. Chúng chỉ điều chỉnh quá trình sinh học, nên vẫn cần kết hợp với chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân đối.

Không pha chung bừa bãi

Không nên pha thuốc điều hòa sinh trưởng với thuốc có tính kiềm mạnh, gốc đồng hoặc lưu huỳnh, vì có thể làm giảm hoặc mất tác dụng. Khi cần phối trộn, nên thử nhỏ trước trong lượng nhỏ dung dịch.

ƯU NHƯỢC ĐIỂM CỦA THUỐC ĐIỀU HÒA SINH TRƯỞNG

Ưu điểm

• Giúp chủ động điều khiển sinh lý cây trồng, canh tác nghịch vụ dễ dàng hơn.

• Tăng năng suất, chất lượng, đồng thời giảm rủi ro rụng hoa, rụng trái.

• Giúp đồng đều hóa sản phẩm, thuận lợi cho thu hoạch và tiêu thụ.

• Nhiều chất có thể giảm stress cho cây, giúp phục hồi nhanh sau hạn, ngập, sâu bệnh.

Nhược điểm

• Dễ bị lạm dụng: nếu dùng không đúng liều hoặc sai thời điểm, cây dễ bị rối loạn sinh lý.

• Không thể thay thế dinh dưỡng – cây vẫn cần đất tốt, phân bón cân đối.

• Một số chất bị hạn chế sử dụng trong sản xuất nông sản xuất khẩu (như 2,4-D, Ethephon ở nồng độ cao).

Thuốc điều hòa sinh trưởng là “chìa khóa” giúp người làm nông chủ động điều khiển sinh lý cây trồng, tối ưu năng suất và chất lượng nông sản. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ đạt được khi bà con hiểu rõ nguyên lý, chọn đúng loại, đúng giai đoạn và dùng đúng liều lượng.

Đừng xem thuốc điều hòa sinh trưởng như “phép màu” có thể thay thế dinh dưỡng, mà hãy xem nó như một công cụ kỹ thuật hỗ trợ trong quy trình canh tác hiện đại.

Khi kết hợp hợp lý giữa dinh dưỡng – chăm sóc – quản lý dịch hại và sử dụng đúng thuốc điều hòa sinh trưởng, cây trồng sẽ phát triển cân đối, khỏe mạnh, ra hoa – đậu trái đồng loạt và đạt năng suất tối ưu qua nhiều vụ.

Đó cũng chính là hướng đi bền vững của nền nông nghiệp Việt Nam – canh tác hiệu quả, an toàn và chủ động điều khiển sinh lý cây trồng theo ý muốn.

Xin cảm ơn quý bà con đã dành thời gian quan tâm và theo dõi bài viết của chúng tôi. Hy vọng rằng những thông tin trong bài sẽ cung cấp cho bà con những kiến thức hữu ích để áp dụng vào quá trình canh tác, mang lại hiệu quả cao. Để cập nhật thêm nhiều thông tin bổ ích khác, quý bà con vui lòng truy cập trang web Công Ty CP Phân Bón Vi Lượng  của chúng tôi hàng ngày. Chúc bà con một mùa vụ bội thu!

CÔNG TY CỔ PHẦN PHÂN BÓN ĐA TRUNG VI LƯỢNG

Địa chỉ: 666/10 KV Bình Trung, Phường Long Hòa, Quận Bình Thuỷ, Thành phố Cần Thơ

Email: ctycppbdatrungviluong@gmail.com

Số điện thoại: 0785.988.689

Số điện thoại: 0979.476.142